اسامی، موقعیت و ویژگی‌های كوه‌ها و قله‌های مهم استان زنجان

محمد فتحی‌اصل

با نگاهی به موقعیت جغرافیایی و توجه به وضع آب و هوایی و اكولوژیكی منطقه و همچنین استقرار استان بین دوقطب صنعتی كشور یعنی استان‌های تهران و قزوین و آذربایجان شرقی و نیز تعدد و تنوع جاذبه‌های طبیعی بی‌نظیر كه عمدتاً ناشناخته باقی مانده‌اند، می‌توان اهمیت و استعداد صنعت جهانگردی را در استان زنجان به روشنی دریافت. وجود ریزش‌های جوی و تنوع آب و هوایی، كوه‌های مرتفع همراه با چشمه‌سارها، یخچال‌ها، قلل برفی همراه با شیب‌های سرسبز، چشم‌اندازهای بكر طبیعی و رودهای پرآب جاذبه‌های فراوانی برای جهانگردی و به ویژه اكوتوریسم [1] به وجود آورده است.

رودخانه‌ی مهم و پُرارزش قزل‌اوزن كه از كوه‌های كردستان سرچشمه می‌گیرد، از استان زنجان گذشته و در مسیر خود اكوسیستم پُراهمیتی به وجود آورده و به دریای خزر می‌ریزد. علاوه بر این رودخانه‌های زیادی در استان وجود دارند كه از پیوستن ده‌ها رود فرعی، جویبار و نهرهای متعددی به وجود می‌آیند كه از كوهستان‌های منطقه سرچشمه می‌گیرند و در مسیر خود جاذبه‌های طبیعی فراوانی پدید می‌آورند.

همچنین آب و هوای معتدل زنجان در فصل تابستان و زمستان معتدل در طارم علیا موجب ایجاد پارك‌های مصفا شده و بر زیبایی‌های طبیعی استان افزوده است.

اماكن و جاذبه‌های باستانی و تاریخی استان زنجان

محمد فتحی‌اصل

و. شهرستان طارم

شهرستان طارم بین كوه‌های شمال زنجان و جنوب استان گیلان قرار گرفته است. یكی از ویژگی‌های مهم شهرستان طارم وجود تنوع بی‌نظیر آب و هوایی آن است. به طوری كه چهار فصل از سال را در این شهرستان می‌توان به طور همزمان ملاحظه نمود.

شكارگاه‌ها، منطقه‌ی حفاظت‌شده‌ی سرخ‌آباد، رودخانه‌ی قزل‌اوزن، ارتفاعات و قلل سر به فلك كشیده، درختان كهنسال، قسمتی از سد منجیل، آتشكده‌ها،غار خرمنه‌سر و قلعه‌ی سمیران از جاذبه‌های طبیعی و تاریخی استان به شمار می‌روند.

1. آتشكده‌ها

آتشكده‌های طارم عموماً از سنگ و ساروج با پلان چهارطاقی و با ابعاد 4×4 متر ساخته شده و پوشش آن‌ها گنبدی شكل و تماماً از لاشه‌سنگ اجرا گردیده‌اند. تركیب كلی آن‌ها به سبك آتشكده‌های دوران ساسانی و با آتشكده نیاسر كاشان قابل مقایسه‌اند، با این تفاوت كه برای عناصر اصلی در آن‌ها به جای آجر، از لاشه‌سنگ استفاده شده است. به هر تقدیر این آتشكده‌ها در زمره‌ی عناصر جاذب تاریخی طبقه‌بندی می‌شود. در شهرستان طارم سه آتشكده از دوران ساسانیان باقی مانده كه در فهرست آثار تاریخی ثبت گردیده و عبارتند از:

·          آتشكده‌ی پیرچم كه در روستای پیرچم واقع شده است.

·          آتشكده‌ی الزین در ضلع غربی روستای الزین قرار گرفته و قسمتی از بنای آن، از دوران ساسانیان تا به امروز باقی مانده است.

·          آتشكده‌ی گیلانكشه، كه در روستای گیلانكشه واقع شده است.

زنجان شناسی

دریچه‌ای به تاریخ، فرهنگ و هنر زنجان

بخش زنجان‌شناسی کتابخانه‌ی عمومی سهروردی زنجان به همت اداره‌ی‌کل کتابخانه‌های عمومی استان، با هدف شناساندن تاریخ، فرهنگ، و هنر زنجان راه‌اندازی شد.

در این بخش کتاب‌ها، نشریات، منابع دیداری و شنیداری، نقشه‌ها، بروشورها، راهنماها، آثار نویسندگان و ناشران زنجانی، و سایر منابع مربوط به استان زنجان در دسترس علاقه‌مندان و پژوهشگران قرار گرفته است. از دیگر خدمات و فعالیت‌های این بخش ارایه‌ی مقالات تحقیقی در زمینه‌های مرتبط با استان زنجان از طریق جست‌وجو در اینترنت و امکان استفاده از نرم‌افزار نمایه برای عموم است.

گفتنی است مراجعه‌کنندگان فقط در محل كتابخانه می‌توانند از منابع این بخش استفاده کنند و به افراد غیرعضو نیز در قبال اخذ كارت شناسایی خدمات داده خواهد شد. انجام مشاوره، هدایت و كمك به بازیابی منابع و مطالب مرتبط با استان زنجان و رفع نیازهای اطلاعاتی مراجعه‌کنندگان از طریق معرفی كتاب‌ها و مقالات مرتبط، از دیگر وظایف و خدمات این بخش می‌باشد.

از تمامی نویسندگان، ناشران، سازمان‌ها و علاقه‌مندان تاریخ، فرهنگ و هنر زنجان دعوت شده است تا با ارسال و اهدای کتاب، نشریه، منابع دیداری و شنیداری و... مرتبط با استان زنجان، در غنای این بخش و ارائه‌ی بهتر خدمات یاری دهند.

اماكن و جاذبه‌های باستانی و تاریخی استان زنجان

محمد فتحی‌اصل

هـ‌ شهرستان زنجان

شهرستان زنجان با مركزیت شهر زنجان از دو بخش مركزی و بخش زنجانرود و 10 دهستان تشكیل شده است. شهر زنجان به عنوان یكی از شهرهای قدیمی ایران و منطقه، دارای تاریخ پُرافت و خیزی می‌باشد. به علت تمركز امكانات اقامتی و پذیرایی و زیربنایی استان در این شهر و همچنین وجود مجموعه‌ی آثار باارزش تاریخی در این شهر، توقف بیش‌تری در ویژگی‌های آثار تاریخی این شهر می‌شود.

به لحاظ حملات پی در پی و تخریب‌های مكرر شهر در حال حاضر بیش‌تر آثار تاریخی این شهر در حملات تیمورلنگ از بین رفته و آن‌چه باقی مانده مربوط به دوران بعد از حملات مغول می‌باشد.

درحال حاضر قدیمی‌ترین اثر تاریخی شهر كاروانسرای سنگی است. این كاروانسرا در منتهاالیه جنوب شرقی شهر زنجان و در زمان شاه عباس اول احداث شده و امروزه قسمت اعظم آن از بین رفته است. آثار مهم تاریخی این شهرستان عبارتند از:

پرتوی از اشراق سهروردی

سعیده رجایی‌پور 

قرن ششم هجری بود. از سویی فلسفه‌ی اسلامی را ابن‌سینا به اوج رسانیده بود و هم‌چون شمعی بر صدر علما می‌درخشید. ابن‌سینا راه استدلال را برای درک حق برگزیده بود و دلیل و برهان را بهترین راه برای اثبات حق و نیل به عالم بالا می‌دانست. از سوی دیگر کسانی هم‌چون غزالی با ترک درس و مدرسه و استدلال و دلیل و برهان، به درک شهودی از حق معتقد شده بودند و آفتاب حق را دلیل آفتاب می‌دانستند. این عده سرانجام با ظهور ابن‌عربی به راه عرفان رفتند و راه خویش را از زاهدان جدا کردند. در برزخی میان غروب ابن‌سینا و طلوع ابن‌عربی، شیخ‌شهاب‌الدین سهروردی پا به عالم هستی گذاشت...

شیخ شهاب‌الدین‌ یحیی سهروردی بین سال‌های 545 تا 549 هجری در سهرورد (قره‌قوش) قیدار زنجان متولد شد. خانواده‌ی او به علم و دین شهره بودند. دوره‌ی کودکی و نوجوانی را در زادگاه خود به آموختن مقدمات و حفظ قرآن کریم گذراند. به زیرکی و تیز‌هوشی و قدرت حافظه زبانزد خاص و عام شد. در مراغه به محضر مجد‌الدین گیلی رسید و با امام فخر رازی به کسب علم متداول پرداخت.

اماكن و جاذبه‌های باستانی و تاریخی استان زنجان

محمد فتحی‌اصل

ب. شهرستان ایجرود

شهرستان ایجرود یكی از شهرستان‌های تازه تأسیس شده‌ی استان زنجان، در قسمت جنوب غربی استان واقع شده است. این شهرستان شامل دو بخش مركزی و حلب و یك نقطه‌ی شهری به نام زرین‌آباد می‌باشد.

در این منطقه كه استقرار یكجانشین متعلق به اواخر هزاره‌ی چهارم و اوایل هزاره‌ی پنجم قبل از میلاد شناسایی شده است، آثار تاریخی و باستانی مهم و قابل توجهی ندارد.

تنها اثر باستانی این شهرستان مسجد جامع قلابر است كه در صورت مرمت و توجه به آن می‌تواند مورد توجه مسافران و ایرانگردان قرار گیرد.

اماكن و جاذبه‌های باستانی و تاریخی استان زنجان

محمد فتحی‌اصل

تاریخ بسیار كهن و پر اُفت و خیز استان زنجان و قرار گرفتن آن در محور ارتباط مركز ایران به غرب، باعث گردیده تا به عنوان یكی از مراكز مهم تاریخی ایران مطرح باشد. استان زنجان آثار و نشانه‌های متنوع و مختلفی از سیر تكوینی فرهنگ و تمدن منطقه رادر خود دارد. این آثار می‌توانند به عنوان جاذبه‌های جهانگردی مورد استفاده قرار گیرند و از عناصر مهم و جاذب توریست داخلی و خارجی باشند. آثاری همچون بازارهای قدیمی، تیمچه‌ها، مساجد تاریخی، كاروانسراها و... .

استان زنجان با قدمت تاریخی‌ای كه دارد، از جمله مناطقی است كه دارای جاذبه‌های تاریخی مهمی است. در سطح استان آثار متعدد تاریخی كه نوعاً در سطح كشور منحصر به فرد می‌باشد، می‌تواند به عنوان یك قطب جهانگردی در سطح ملی عمل نماید.

لازم به یاد آوری‌ست كه در سطح استان، آثار باستانی كه مربوط به دوره‌های قبل اسلام باشد، اندك است و به علت تاریخ پر اُفت و خیز و جلوس حكومت‌های متعدد و بروز حوادث ناگوار تاریخی، از بین رفته‌اند. چند اثر باستانی مربوط به دوران اولیه‌ی تاریخ كه شامل تپه‌های باستانی و آثار و نقوش حك شده در دل غارها می‌باشد، نیازمند كاوش‌های دقیق باستان‌شناسی است تا پرده از اسرار و رموز تاریخی آن برداشته شود. بدین جهت كلیت این بحث شامل آثار تاریخی بعد از اسلام و به تفكیك شهرستان [1] می‌باشد.

درباره‌ی این مجموعه و مقدمه‌ی کتاب

دل گرچه در این بادیه بسیار شتافت

یك موی ندانست ولی موی شكافت

اندر دل من هزار خورشید بتافت

آخر به كمال ذره‌ای راه نیافت.

از قعر گل سیاه تا اوج زحل

كردم همه مشكلات گیتی را حل

بیرون جستم زغیر هر مكر و حیل

هر بند گشاده شد مگر بند اجل.

یادمان شادروان محمد فتحی اصل

اندیشه‌ی پدید آوردن این كتاب زمانی پی‌ریزی شد كه خلأ یك مجموعه‌ی كامل از موضوعات فرهنگی، هنری و جاذبه‌های تاریخی و طبیعی در فضای فكری و فرهنگی استان كاملاً احساس می‌شد. مجموعه‌ای از موضوعاتی كه با پشتوانه و بنیان قوی، تحقیق و تدوین شده، و در عین حال پس از ورود به عرصه‌های كاربردی، همه‌جانبه، دقیق و همراه با آمار و ارقام كارشناسی باشد. از آن‌جاكه نشر، یكی از مشكل‌ترین، پرالتهاب‌ترین و دقیق‌ترین فعالیت‌های فرهنگی است، ما در این كتاب كوشش كرده‌ایم مؤلفه‌هایی كه بنیاد فرهنگ و تمدن شهرمان را تشكیل می‌دهد، در حد توان معرفی كنیم.

6 روز گردش نوروزی، بهار و سال تازه‌ای برایم به ارمغان آورده است؛ بازدید از خرم‌آباد، دزفول، اندیمشک، اهواز، آبادان، خرمشهر و کرمانشاه، روح این عزم و اراده را که به شناخت فرهنگ و تاریخ ایران بکوشم و از شناسایی اقوام و آداب رنگارنگ این سرزمین غافل نمانم و این روحیه و انگیزه را در خود تقویت کنم، تازه‌تر کرده، گو این‌که این خواست قلبی از نوروز 1386 در جانم تنوره کشیده بود و با سیاحتِ نوروزی از یزد، کاشان، اصفهان، شیراز تا بندرعباس و قشم، بیش‌تر هم شده بود.

اما امسال ایده‌ی نوتری به سرم زده؛ معرفی دقیق‌تر فرهنگ و جاذبه‌های گردشگری، اقلیمی و تاریخی استان زنجان. چه، از این نظرگاه، و در این میان، در بررسی و مقایسه با دیگر شهرها و مکان‌های تاریخی کشور، استان زنجان مغفول‌تر و کم‌رونق‌تر مانده است و گمان می‌کنم که هر یک از ما به عنوان یک شهروند و یک کوشنده‌ی فرهنگی که از این دیاریم و پرورده‌ی این‌جاییم، باید که در شناختن و شناساندن‌اش پُرمسؤولیت‌تر و پُربهره‌تر باشیم.

اگر حکومت یا دولت اسلامی و مهرورز برای حفظ میراث باستانی و ملی، تلاشی درخور و کاوش‌ها و پژوهش‌های گسترده‌ای را دنبال نمی‌کند به نحوی که اکنون در یادکرد گذشته‌ی تاریخی و پُرغرور ایران نیز با چندش و اگر و مگر تنها بر اسلامی و مذهبی بودن ایرانیان پافشاری می‌کند، هر یک از ما باید در نگهداری و شناساندن میراث فرخنده و نیک‌آیین خویش، از جان و دل بکوشیم.