آزادی از قید زنجیرهای ِ قطعیت
نقد و بررسی کتاب «امیرزادهی کاشیها»، نوشتهی پروین سلاجقه
سی و یکمین جلسهی نقد و بررسی کتاب گروه ادبیات عصر کتاب مدیریت امور کتابخانههای عمومی استان به بحث پیرامون کتاب«امیرزادهی کاشیها» نوشتهی پروین سلاجقه گذشت.
این نشست که روز شنبه 25 آذرماه برگزار میشد، با مجریگری و معرفی ِ نویسندهی کتاب توسط هادی وحیدی، از فعالان و پایهگذاران گروه عصر کتاب آغاز شد: «پروین سلاجقه عضو هیأت علمی دانشکدهی ادبیات دانشگاه آزاد واحد مرکز است. او در اردیبهشت ماه 85 نخستین جایزهی نقد ادب و هنر را به خاطر تلاش در عرصهی نقدِ شعر و ادبیات کهن ایرانی دریافت کرد.»
وحیدی در ادامه به معرفی آثار سلاجقه پرداخت و گفت: «از آثار منتشر شدهی او میتوان به صدای خط خوردن مشق در نقد و بررسی آثار هوشنگ مرادی کرمانی، امیرزادهی کاشیها در نقد و بررسی شعر احمد شاملو، از این باغ شرقی در نظریههای نقد شعر کودک و نوجوان، درآمدی بر زیباییشناسی شعر، و فرهنگ تحلیلی موتیف نشانه و نماد در شعر سبک هندی اشاره کرد، که نقد اشعار فروغ فرخزاد، نقد بیست رمان از بیست نویسنده و مجموعه مقالات نظری در باب نقد ادبی را نیز از آثار در دست چاپ این نویسنده میتوان نام برد.»
سپس به عنوان اولین سخنران مهدی جلیلخانی از اعضای گروه ادبیات عصر کتاب به ارائهی گزارشی از کتاب و معرفی فصلهای مختلف آن پرداخت، وی گفت: «در این کتاب، نویسنده با تقسیمبندی اشعار شاملو به ده فصل، سعی کرده تا به شکلی عملی و به دور از برخوردهای احساسی به نقد و بررسی اشعار این شاعر بزرگ ادبیات ایران بپردازد. سلاجقه با توجه به آشنایی خوبی که با معانی و بیان و نقد مدرن دارد، توانسته در مرحلهی اول اشعار شاملو را در نگاهی کلی بررسی و در مرحلهی دوم آثار برجستهی این شاعر را سطر به سطر مورد بررسی قرار بدهد.»
جلیلخانی اضافه کرد: «نویسنده در این کتاب از دو نوع مواجهه با شعر و نقد آن سخن به میان می آورد، یکی دیدگاه افلاطون که شعر را در پیکرهای کلی و شاکلهای واحد در نظر میگیرد و دیگری دیدگاه ارسطو که سمت و سوی نگاهی جزء انگارانه به شعر دارد، نگاهی که میکوشد شعر را به عنوان یک پدیدهی هنری به شکلی مجزا و جزء و جزء مورد نقد و تحلیل قرار دهد.»
جلیلخانی با اشاره به شیوههای نقد آکادمیک که با توجه به دیدگاهِ جزئینگر میسر خواهد بود، افزود: «در نقد شعر در نهایت دیدگاه افلاطونی پیروز میشود چرا که شعر، یعنی کلیت آن، از هر نوع نقدی ارزشمندتر و ارجحتر است.»
مهدی جلیلخانی با تأکید به هدفهای آموزشی کتاب امیرزادهی کاشیها گفت: «سلاجقه در این کتاب از یک شیوهی تلفیقی و التقاطی بهره گرفته که میتوان آن را نقد پدیدارشناسانه نامید.»
این منتقد ادامه داد: «دکتر پروین سلاجقه از آن دست منتقدانی است که با تکیه بر نظریهی منتقدان و زبانشناسان بزرگ معاصر، تحلیل یگانه، بسنده و قطعی را بر نتافته و برای هر متنی معانی متکثر قائل است.»
وی به نقل از مقدمهی کتاب امیرزادهی کاشیها گفت: «بدون تردید یکی از مهمترین دستاوردهای نقد امروز اعتباربخشی به نظریهی فرضی امکانات معنایی متکثر برای متن و اعتقاد به آزادی آن در مقابل تفسیرهای گشوده است، به گونهای که میتوان گفت امروزه باور به استقلال متن و رهاسازی آن از قید زنجیرهای قطعیتِ معنایی به فرایند تازهای از خودش واگذار شده است که در نتیجهی آن مخاطب خود در روند زاد و ولد معنایی متن، عنصری تعیینکننده میشود و در نتیجه با هر خواستن ِ تازه، چیزی بر اندوختههای متن افزوده میشود.»
جلیلخانی با توصیف نسبینگر و قائم به متن بودن نقدِ نویسنده در کتاب امیرزادهی کاشیها گفت: «سلاجقه ابتداخود را در جایگاه خوانندهی فعال قرار میدهد که شاید به دلیل بغرنج بودن بسیاری از اشعار شاملو، این خوانندگان نتوانند به چنین لذتی دست پیدا کنند. وی کلید واکاوی دنیای وسیع شعر را به مخاطب هدیه میکند تا او هم با اشعار شاملو و به طور کلی شعر، ارتباطی آگاهانه بگیرد.»
جلیلخانی در پایان با برشمردن برخی ویژگیهای مهم فصلهای دهگانهی کتاب، گفت: «امیرزادهی کاشیها کتابی کاملاً علمی است و نشان میدهد که چگونه به جای برخوردی ذوقی با شعر بتوانیم عالمانه آن را دریابیم و از آن لذت ببریم.»
در ادامهی این نشست ضمن شعرخوانی هادی وحیدی از اشعار شاملو، ذبیحاله شاهمحمدی و حامد رحمتی به ترتیب به ذکر نکاتی از کتاب و بررسی شعر شاملو پرداختند.