دکتر سرامی:
مرگ عینالقضات، هرگز مرگ سیاهی نبوده است
استاد ادبیات دانشگاه زنجان گفت: مرگ عینالقضات همدانی هرگز مرگ سیاهی نبوده است. او هفتصد سال پیش، جانش را بر سر اعتقاداتش باخت و مرگ را با دل برگزید. مرگ او مرگ سرخ و اندیشمندانهای بود که در فرهنگ و تاریخ ما از این گروه شخصیتهای بزرگ فراوان دیده شده است. او دگراندیشی بود که با استبداد زمانهی خویش درگیر بود.
دكتر قدمعلی سرامی که در چهل و ششمین نشست گروه ادبیات حلقهی عصرکتاب زنجان، در بررسی کتاب «پژوهشی در اندیشههای عرفانی عینالقضات همدانی» تألیف زهرا فتحی سخن میگفت، خاطرنشان ساخت: مرگ، پدر تولد است و همیشه از مرگ یك تن، هزاران نفر زاده میشوند. رگ و ریشهی این اندیشه را نیز در اساطیر كهن میتوان دید. وقتی خون سیاوش بر خاك ریخته میشود، درختی كه بر هر یك از برگهای آن، تصویر او نمایان است، رستن میگیرد.
سرامی در این نشست که روز شنبه 25 آبانماه ساعت 17 به همت ادارهیکل کتابخانههای عمومی استان و همزمان با شانزدهمین دورهی هفتهی کتاب در محل تالار اجتماعات کتابخانهی سهروردی زنجان برگزار میشد، ادامه داد: اگر به پای عشق بروید، اضداد را از میان برداشته خواهید دید. آدمهای معمولی برای اضداد تفاوت زیادی قائلاند ولی در نظر خواص، درمانگر دردند و تفاوت بین اضداد روا نیست. ما باید هر دو سوی واقعیت را ببینیم و از اضداد استفاده كنیم.
سرامی در خصوص عینالقضات همدانی گفت: او اندیشههایی ارائه كرده كه برخی به تازگی در سدهی اخیر به صورت مستقل ارائه نمودهاند. برای مثال او معتقد است كه، اصل متن است و مخاطب تنها با متن سر و كار دارد. محرمیت بین متن و خواننده، ضرورت دانستن مؤلف را حذف میكند. و این همان سخن منتقدان نو غرب است.
این فعال عرصهی كتاب دربارهی ضعف بزرگ ادبیات نوین فارسی، اظهار داشت: یكی از ضعفها و كمبودهای بزرگ ادبیات معاصر فارسی این است كه ما برداشت از ادبیات گذشته را به زندگینامهها و آثار تصحیح شده محدود كردهایم که تنها به درد تاریخ ادبیات میخورد. در حالی كه نسلهای نو، نیاز دارند كه از طریق همین شخصیتها وارد قلمروهای داستانی شوند. لحظههایی در زندگی بزرگانی همچون عینالقضات وجود دارد كه بسط آن میتواند نمایشنامهها، فیلمنامهها و داستانهای زیبایی بیافریند. با توجه به اینكه بیش از 200 شخصیت برجستهی تاریخ ایران در فهرست یونسكو تأیید شدهاند، پس پتانسیلهای بسیار خوبی برای این كار داریم.
استاد ادبیات دانشگاه زنجان، متذكر شد: كار بزرگی كه غرب به آن پرداخته ولی در ایران، فقدان آن احساس میشود، نوشتن روانشناسی شخصیتهای مشهور است. با بررسی افكار و اندیشههای بزرگان و بازنگری در آنها میتوانیم به ارائهی اندیشههای نوین در قرن حاضر دست یابیم.
سرامی همچنین در مورد کتاب مورد نقد که خود ناشر آن بود، گفت: خانم فتحی این کتاب را برای اندیشمندان ننوشته است اما برای اشنایی عموم و رفتن به پلههای بالاتر این مهم را به خوبی تکافو بخشیدهاند. باید مجموع و کلیت آنچه عینالقضات میخواسته با بشریت در میان بگذارد نیز در این کتاب به بحث گذاشته میشد و پیرامون آن سخن گفته میشد.
در این جلسه زهرا فتحی، مؤلف كتاب نیز در توضیح اندیشهها و شخصیت عینالقضات همدانی گفت: عینالقضات همدانی عارف، شاعر و حكیم قرن ششم هجری قمری است. این كتاب سیری در احوال، آثار و اندیشههای وی و تلاشی در جهت ترسیم فضای ماندگار فكری او میباشد. او تا 21 سالگی در علم كلام تعمق كرد ولی دچار آشفتگی شد و مطالعهی آثار امام محمد غزالی او را نجات داد. عینالقضات تا 21 سالگی، 11 عنوان كتاب نوشته است كه از آن جمله میتوان "رسالهی جمالی" را نام برد.
این پژوهشگر ادبی با بیان این نکته که عینالقضات پایهگذار عرفان نظری است، ابراز داشت: از آثار مشهور او میتوان به زبدةالحقایق اشاره نمود كه كتابی در 100 فصل برای فرونشاندن تشنگی خواص، شناخت حقیقت ذات خداوند و حقیقت روح است. عینالقضات به دلیل اسرار پراكنی بیمحابا و حسادت علمای حاضر بر علم و جایگاه او، حكم قتلاش در سال 425 ه.ق صادر و 200 سال پس از مرگ حلاج به دار آویخته میشود.
فتحی خاطرنشان ساخت: در شناسایی تفكر عرفانی عینالقضات، باید به زندگی عارفانهی او كه عین تفكرش بوده است، رجوع كنیم. آرا و اندیشههای وی در تصوف، چون صوفیان ولی منصوروار، آرام و بیترس بود. در عرفان نظری نیز میتوان وی را از پیشروان این عرصه دانست. در كل، تصوف وی عاشقانه بود و آن را با فلسفه در آمیخته بود تا نگرشی عقلانی ارائه كند. نمونههایی از این تفكر را در تفسیرهای روشناش از زاهد و زهد، موت و حیات، شیخ و دفاع از ابلیس میبینیم.
منبع: با تصرف از خبرگزاری ایسنای زنجان