سرامی در آیین نقد کتاب «عشق در ادیان و ملل و عرفان اسلامی در ایران»:
درک یگانگی از راه عشق میسر است
مریم مرادخانی
پروندهی نقد گروه ادبیات در بهار امسال با عشق گشوده شد. کتاب «عشق در ادیان و ملل و عرفان اسلامی در ایران» نوشتهی مصیب توسلیافشار در چهل و نهمین نشست گروه ادبیات عصرکتاب، در بوتهی نقد و معرفی قرار گرفت.
این نشست با حضور نویسندهی اثر مانند نشستهای پیشین عصرکتاب در محل سالن اجتماعات انجمن فرهنگی اجتماعی زنان برگزار شد. قدمعلی سرامی و سعیدرضا بیات، از جمله منتقدان کتاب «عشق در ادیان و ملل و عرفان اسلامی در ایران» بودند که توسط انتشارات نیکانکتاب زنجان با تیراژ 2000 نسخه در بهار 1386 به چاپ رسیده است.
اولین نشست این گروه در سال جدید، با سخنان مهدی جلیلخانی آغاز شد. جلیلخانی ضمن گرامیداشت یاد استاد رضا سیدحسینی مترجم و معلم ادبیات داستانی اضافه کرد: به تازگی کلیات و مجموعه شعرهای حسین منزوی توسط نشر آفرینش و نگاه با سه مقدمه و حذف نزدیک به 10 غزل از این شاعر و کاستیهای فراوان منتشر شده است.
سرگروه ادبیات عصرکتاب، حدیث سانسور آثار نویسندگان و روشنفکران را حدیثی غمانگیز و نابخردانه خواند و تصریح کرد: هنوز جای پرسش است که به چه مجوز و قانونی آثار فرهنگسازان ما را اینگونه تکه پاره میکنند.
جلیلخانی در ادامه در بیان عملکرد پنج سالهی گروه ادبیات گفت: از 49 نشست برگزار شده در طی پنج سال، تاکنون بیش از 11 اثر از نویسندگان و ناشران زنجانی معرفی و نقد شده است.
وی عصرکتاب را فرصتی برای معرفی چهرههای ناشناخته زنجانی دانست که به بیان دیدگاهها و نظرات و مشکلات خویش میپردازند.
جلیلخانی همچنین به معرفی توسلیافشار پرداخت و گفت: وی در سال 1323 در منطقهی افشار تکاب به دنیا آمده و دانشآموختهی رشتهی حقوق و الهیات از دانشگاه تهران است.
او در ادامه، «ورود اسلام به ایران»، «مشاهیر بزرگ تصوف و عرفان»، «شهیدان تصوف و عرفان اسلامی» و... را از جمله تألیفات در دست انتشار این نویسنده برشمرد.
عشق برگردان پاییز است
... عشق عریانی است/ عشق برگردان پاییز است. قرائت این شعر توسط دکتر سرامی آغازگر سخنان او بود. سرامی، دربارهی عشق گفت: عشق به تعبیر شیخ محمود شبستری رفتن از باطل به سوی حق است.
سرامی عشق را عامل درک وحدت کائنات دانست و اظهار داشت: تمام گوناگونیها ریشهی یگانهای به نام عشق دارند.
این استاد دانشگاه در ادامه گفت: در اندرون عشق، حتا در نازلترین شکل آن که عشق حیوانی است، امکانی فراهم شده است که فرد میتواند به کل هستی و به وحدت برسد زیرا درک یگانگی از طریق عشق میسر است.
سرامی در ادامهی سخنان خود، گفت: هنگامی که روندهای معمولی دچار اختلال میشود، با عشق روبهرو میشویم و هنگامی که کتابی دربارهی عشق خوانده میشود، بهرهمندی و در عین حال دگرگونی حالات از آن انتظار میرود.
وی این خوانش و بهرهمندی را مانند یادگیری موسیقی عنوان کرد که علاوه بر یادگیری نتها، پروردگی را نیز به همراه دارد.
سرامی درباهی کتاب «عشق در ادیان و ملل و عرفان اسلامی در ایران» گفت: این کتاب دارای ابعاد روانی است و صرفاً یک پژوهش محسوب نمیشود. وی نثر نوشتاری کتاب را در حد قابل قبولی ارزیابی کرد و اظهار داشت: عدم توجه ناشر و عدم رسیدگی کافی وی به ویرایش و بازخوانی کتاب، ضعف نویسنده را بیشتر جلوهگر ساخته است.
سرامی در مورد نام کتاب بیان داشت: نویسنده کلمهی "ملل" را هممعنای "دین" به کار برده است، درحالی که وقتی کلمه "مذاهب" همنشین ادیان است، نیازی به کلمهی ملل نیست.
وی عنوان کتاب را طولانی خواند و افزود: به کار بردن تمام مراتب و شقوق کتاب در عنوان آن ضرورت ندارد؛ چراکه برخی نویسندگان بزرگ تنها به اسمی کوتاه بر کتابشان اکتفا کردهاند.
سرامی در ادامه دربارهی مطالب کتاب گفت: برخی تیترها دارای اختلال است و برخی مطالب نیز به اشتباه در برخی فصول بیان شده و ناشر لطمهی بزرگی از جهت ویرایشی به آن وارد کرده.
این منتقد ضعف تحریری و ویرایشی در کتابنامهی این اثر را از کاستیهای عمدهی آن ذکر کرد و در پایان به بازخوانی و مرور برخی فصول آن پرداخت.
عشق، حد و مرزی ندارد
سعیدرضا بیات، مدرس رشتهی ادبیات نیز دربارهی این کتاب اظهار داشت: موضوع عشق، مقولهی کمی نیست بلکه انتخاب موضوع به اندازهی اتمام آن ارزشمند است؛ چراکه عشق موضوعی هم کهنه و هم همیشه تازه است.
او نیز دربارهی عنوان کتاب گفت: عشق حد و مرزی ندارد و نمیتوان آن را به دوره و دینی اختصاص داد.
وی اشارات بیش از حد نویسنده به تعریف محبت را منطقی ندانست و گفت: اشاره به چند تعریف دربارهی محبت در کتاب کافی بود.
بیات در ادامه گفت: اگر عشق و محبت را از لحاظ تعریف یکسان بپنداریم، 109 صفحه از کتاب باطل میشود.
وی در پایان به عدم استفادهی مؤلف از منابع لاتین انتقاد کرد و اظهار داشت: سراسر کتاب نقل قول از دیگر صاحبنظران است، و خود نویسنده به داوری این مطالب نپرداخته است تا صحت یکی از اقوال صاحبنظران را بیابد.
ایرانیان به عنوان کوتاه کتاب اهمیت نمیدهند
توسلیافشار نویسندهی این کتاب دربارهی چاپ و توزیع این اولین تألیف خود گفت: قصد من چاپ کتاب نبوده است، بلکه فقط میخواستم مطالب آن را تایپ شده نزد خودم نگه دارم؛ اما با اصرار و توصیههای ناشر اقدام به انتشار آن نمودم که البته نوع چاپ و عدم توزیع آن از طرف ناشر، باعث اختلاف بین من و ایشان شد.
توسلی در مورد عنوان کتاب اظهار داشت: ایرانیان به عناوین کوتاه کتابها اهمیت نمیدهند، به همین دلیل نام کتاب را طولانی انتخاب نمودم.
مؤلف ضمن اشاره به عشق اساطیری تأکید کرد: معنی لغوی عشق و محبت جدا از هم است، محبت حالت اولیهی روحی انسان و عشق مراحل بعدی آن است.
توسلی در ادامه اظهار داشت: کلمهی "عشق" پیشتر در زبان عربی و قرآن وجود نداشته و از کلمهی "حب" استفاده میشده است. عشق در شعرهای دوران جاهلیت عرب نیز به کار نرفته است و این کلمه بعد از هجوم مسلمانان عرب به ایران وارد ادبیات آن خطه شده است.
اولین آیین نقدکتاب در سال 88 در عصر یک روز بارانی، با پرسش حاضران از نویسنده پایان یافت.
برداشت از: اینجا